Bölümler
Makine alacaksınız, bir dükkâna ortak olacaksınız ya da atölyenizi tek bir firmanın işine ayıracaksınız. Karşınızdaki kişi işini iyi anlatıyor, evrakı da düzgün olabilir. Parayı ya da emeği bağlamadan önce o adreste bugün ne olduğunu görmek istiyorsanız özel dedektif bunu sizin için yapar.
Firma sorgulama ile yerinde araştırma arasındaki fark
Firma sorgulama size kayıttaki adı ve adresi verir; biz o adreste neyin durduğuna bakarız. Kayıt tarafında ticaret sicili ve mali müşaviriniz vardır. Sahada cevabını aradıklarımız şunlar:
- Firma anlatılan adreste mi, yoksa oradan taşınmış mı?
- Adreste üretim ya da satış izi var mı, kepenk mi kapalı?
- Size gösterilen üretim yeri ile kâğıttaki adres aynı yer mi?
- Binanın üstünde teklifteki ad mı duruyor, başka bir ad mı?
Görüşümüzü dışarıdan kurarız: Çalışanlarla konuşmak, iş yerine müşteri gibi girmek bu işe dâhil değildir. Dolayısıyla “işi aslında kim yönetiyor”, “makineler kimin” gibi soruların cevabı sahadan çıkmaz; onları belgeyle karşı taraftan istemek gerekir.
Ortak olacaksanız ya da zaten ortaksanız
Yeni bir ortaklıkta asıl soru, teklifte sözü edilen üretimin bugünkü hâlidir. Sizi üretim yerine götürmekten kaçınan bir ortak adayı, rapordan önce size bir şey anlatmış olur. “Üretimimiz var, siz sermaye koyun” diyen kişinin gösterdiği yerde üretim izi olup olmadığı, kira ödediği söylenen dükkânın açık olup olmadığı yerinde görülür.
Zaten ortaksanız soru değişir: Ortağınızın andığı ikinci bir iş yeri ya da yeni bir adres var mı, ortak işin adresi anlatıldığı gibi mi? Burada da konu ortağınızın evi değil, işin adresidir.
Aynı sektörden bir tanıdığa sormak da yararlıdır, ama o çoğunlukla firmanın eski hâlini bilir. Rapor bugünü gösterir, ikisi birbirinin yerini tutmaz.
Teklifin türüne göre ne değişir?
Aynı adrese gitsek de aradığımız şey teklife göre değişir. Sizinkine en yakın satırdan başlayın:
| Size yapılan teklif | Sahadan size dönen | Karşı taraftan belgeyle istenen |
|---|---|---|
| Sermaye koyarak ortaklık | Gösterilen üretim yeri açık mı, iş izi var mı? | Ortaklık payı, kira sözleşmesi, son dönem kayıtları |
| İkinci el makine alımı | Satıcının adresi iş yeri mi, açık mı? | Fatura ve makinenin kime ait olduğu |
| Dükkân devri | Dükkân açık mı, üstünde hangi ad var? | Kira sözleşmesi ve devrin şartı |
| Sürekli iş sözü | Firmanın adresi, sevkiyat izi, binanın büyüklüğü | Yazılı sipariş ve teklifi yapanın görevi |
Üçüncü sütun bizim işimiz olmasa da rapor onu istemeyi kolaylaştırır: Karşınızdakine ne soracağınızı bilirsiniz, aldığınız cevabı da tartabilirsiniz.
Kiralık dükkân ve fason iş teklifi
Kiralık dükkân ve atölye ilanları Gaziantep’in Şehitkamil tarafında daha sık, Şahinbey’de de var. Dükkânı kiralarken ya da devralırken ilk soru ilanı verenin kim olduğudur: Mal sahibi mi, aracı mı, dükkânda bugün ne iş dönüyor? İlan “kurumsal kiracılı” diye satılıyorsa fiyatı kiracının adı taşır, o firmanın dükkânda açık olup olmadığı da yerinde görülür.
Atölyeniz varsa ve size sürekli iş vereceğini söyleyen bir firma çıktıysa kapasitenizi bağlamadan önce fason iş veren firmanın adresi ve o adresteki iş araştırılır. Eski bir kâğıttaki atölye adresi de bugünkü üretim yeri olmayabilir, yeni üretim yerini teklifi yapandan ayrıca isteyin.
Saha neyi göstermez?
Firmanın kârlı olup olmadığını, sözünü tutup tutmayacağını, ödemesini yapıp yapmayacağını sahadan göremeyiz. Görülebilen yalnız bugünkü hâldir: Bir gün açık görülen adres işin iyi gittiğini kanıtlamaz, bir kez kapalı görülen adres de kapanmış sayılmaz. Kaç gidişin gerektiğini bu yüzden teklifin büyüklüğüne göre konuşuruz.
Firma birden çok adres gösteriyorsa, örneğin satış yeri kentte, üretim uzak bir ilçedeyse, iki adres ayrı ayrı ele alınır. Size yalnız bir yerin gösterilmesi de rapora geçecek bir ayrıntıdır.
Hangi bilgiyle başlanır?
Getireceğiniz en işe yarar şey, adres ve teklifin kendisidir. Firmanın adı, gösterilen üretim yeri, ortak olacak kişinin sıfatı ve kararınızın hangi aşamada olduğu işi başlatır.
Rapor gidilen adresleri, tarihleri ve her adreste görülenleri ayırır. Ortaklığa girip girmemek, makineyi alıp almamak konusunda yorum yapmaz; önünüze yalnız o adreslerin hâlini koyar.
Zamanlama da önemlidir. Bu araştırma en çok para çıkmadan, imza atılmadan, makineler başka işten çekilmeden önce işe yarar. Teklif sahibi acele ettiriyorsa o güne kadar hangi adresin görülebileceğini ilk konuşmada duyarsınız; acele ettirilmeniz de araştırmayı istemek için ayrı bir sebeptir.
Firma araştırması hakkında
Kapıda tabela varsa firma çalışıyor demek mi?
Tabela yalnız kapıda ne yazdığını gösterir. Araştırmada adresin açık olup olmadığı, dışarıdan seçilen üretim ya da sevkiyat izi bulunup bulunmadığı ayrıca anlatılır.
Firmanın borcunu ya da sigortalı işçi sayısını öğrenebilir misiniz?
Borç, vergi ve çalışan kayıtları araştırmanın dışında kalır. Bu belgeleri karşı taraftan isteyebilirsiniz, değerlendirmesinde de mali müşaviriniz yardımcı olur.
Teklif henüz sözden ibaretse araştırma başlar mı?
Teklif yalnız söz aşamasındaysa da elinizdeki adres görülebilir. Firma adı ve adres olmadan başlanacak yer kalmaz, önce bu iki bilgiyi karşı taraftan almanız gerekir.
Son güncelleme: